JAK ZACZĄĆ CZYTAĆ WONDER WOMAN

Najsłynniejsi bohaterowie DC Comics to wielka trójka: Superman, Batman i Wonder Woman. Pomimo, że postać Wonder Woman nie jest tak znana szerokiej publiczności, jak Batman czy Superman, to i tak mamy całkiem sporo dostępnych po polsku komiksów o przygodach wojowniczej Amazonki. A warto zagłębić się w jej przygody, gdyż jest to lektura nie tylko warta uwagi, ale po prostu świetna – niemal wszystkie wśród komiksów wydanych drukiem oraz translacji poświęcone Wonder Woman prezentują wysoki poziom i zdecydowanie warto je przeczytać.

Dlatego też w niniejszym poradniku postaram się szczegółowo opisać w jakiej kolejności najlepiej czytać komiksy o przygodach Diany i odpowiedzieć na pytanie: Jak zacząć czytać Wonder Woman?

GENEZA WONDER WOMAN

Najlepszym momentem na rozpoczęcie komiksów o przygodach Diany jest tom „Wonder Woman: Bogowie i śmiertelnicy” z lat 80-tych. Zdaję sobie sprawę, że nie każdy lubi komiksy z lat 80-tych, lecz „Bogowie i śmiertelnicy” to nie tylko doskonała historia o Wonder Woman ale także jeden z najlepszych komiksów z tego okresu i zdecydowanie warto go nie tylko przeczytać, ale także posiadać w swojej kolekcji (po prostu jest to pozycja z cyklu „musisz mieć”).

Tom „Bogowie i śmiertelnicy” posiada dwa wydania: z Wielkiej Kolekcji Komiksów DC (tom 49) oraz kolekcji Bohaterowie i Złoczyńcy DC (tom 98). Jednak wydania te nie są identyczne gdyż tomik z BiZDC ma większą objętość (zawiera on 9 zeszytów, a tom z WKKDC tylko 7 zeszytów) zatem oczywiste jest, że lepiej kupić tom z BiZDC (jeśli jednak już wcześniej kupiłeś tomik z WKKDC to już sam musisz sobie odpowiedzieć czy warto kupić wydanie BiZDC dla dodatkowych dwóch zeszytów).

Warto także wspomnieć, że Wonder Woman posiada jeszcze drugą genezę, która także została wydana po polsku, czyli „Rok Pierwszy” z linii wydawniczej DC Odrodzenie. Jednak tom ten jest bardzo ściśle związany z fabułą serii z Odrodzenia (w serii tej Diana odkrywa, że część jej wspomnień może być nieprawdziwa i przypomina sobie początki swojej przygody, co jest okazją do przedstawienia na nowo jej genezy) więc lepiej nie czytać go na początek, a razem z pozostałymi tomami linii DC Odrodzenie.

NEW 52 I RUN BRIANA AZZARELLO

Warto w tym miejscu wspomnieć, że jest jeszcze jedno miejsce, gdzie można rozpocząć lekturę przygód Diany, a mianowicie linia wydawnicza New52 (w Polsce Nowe DC) i doskonały run Briana Azzarello (wszystkie recenzje i opinie są zgodne, że jest to jeden z najlepszych okresów przygód Diany, a moim zdaniem jest to najlepsza seria o Wonder Woman dostępna po Polsku). Ogromną zaletą tego runu jest fakt, że cała historia została tak skonstruowana, żeby początkujący czytelnik mógł ją przeczytać bez znajomości wcześniejszego materiału (sam zacząłem lekturę Wonder Woman od tego momentu i potwierdzam, że jest to świetny moment na start dla każdego czytelnika). Ponadto całość jest w pewnym stopniu oderwana od poprzednich przygód Diany, więc spokojnie można po nią sięgnąć na początku. Całość została wydana przed Egmont w 6 tomach („Krew”, „Trzewia”, „Żelazo”, „Wojna”, „Ciało” i „Kości”).

Zatem, drogi czytelniku, masz wybór: możesz przeczytać serię z New52 w tym momencie, albo czytać chronologicznie i przejść do niej w momencie, w którym została napisana.

RUN GEORGA PEREZA
ORAZ OKRES ŚREDNI

Opisana na początku geneza Wonder Woman w „Bogach i śmiertelnikach” jest początkiem znakomitego runu Georga Pereza, który jest jednym z lepszych okresów w historii przygód Diany (przez wielu to właśnie run Pereza jest uważany za najlepszy – choć ja osobiście wolę run Azzarello, to potwierdzam, że run Pereza także jest rewelacyjny). Jeśli jednak nie lubisz starszych komiksów, a tom „Bogowie i śmiertelnicy” nie przypadł Ci do gustu i nie chcesz czytać runu Pereza (choć taka opcja wydaje mi się wręcz nieprawdopodobna), to ten akapit możesz pominąć i przejść do następnego. Jednak przygody Diany z tego okresu są naprawdę warte przeczytania, więc zachęcam do ich lektury (zwłaszcza, że wszystkie historie są dostępne na blogu Burego Wilka, dzięki czemu możemy je przeczytać praktycznie za darmo).

Teraz opisze w jakiej kolejności czytać poszczególne historie pisane przez Pereza oraz inne historie z tego okresu (jak wspomniałem wcześniej wszystkie te komiksy znajdziecie na blogu Burego Wilka).

Bezpośrednio po „Bogach i Śmiertelnikach” należy umiejscowić historii „Chwile” i „Necropolis” (powstały one później, lecz ich akcja dzieje się mniej więcej w tym momencie), a po nich przeczytać kolejną historię Pereza, czyli „Wyzwanie bogów” (dwa zeszyty tej historii są luźno powiązane z eventem „Millennium” ale spokojnie można przeczytać je osobno, a jeśli chcecie przeczytać także „Millennium” to poradnik poświęcony temu eventowi znajdziecie tutaj). W następnie kolejności opcjonalnie można przeczytać „Superman i Wonder Woman: Różne światy” (jak łatwo się domyślić o spotkaniu Diany z Kal-El’em), po czym przejść do kolejnych historii Pereza: „Silver Swan”, „Kirke”, „Kto zabił Myndi Mayer?” oraz „Kosmiczna migracja”. Kolejna historia „Płonąca Szkoła” jest częścią eventu „Inwazja”. W sumie można przeczytać ten zeszyt osobno ale zachęcam by przeczytać cały event gdyż jest on naprawdę fajny. „Inwazje” przetłumaczyła grupa GruMiK – znajduje się on w katalogu „Justice League”, a pełną chronologię tego eventu znajdziecie pod tym linkiem.

Później czytamy kolejno: „Cheetah, Zaginiony lud”, „Wąż w raju”, „Silver Swan 2”, „Dziedzictwo puszki Pandory”, „Rysunki kredą”, „Objąć nadchodzący świt”. Ostatnim komiksem autorstwa Pereza, który przetłumaczył Bury Wilk jest „Obraz prędkości” – jest to taki prolog do eventu „War of the Gods”, który w przyszłości być może także zostanie przetłumaczony.

Jeśli idzie o okres nieco późniejszy to Bury Wilk przetłumaczył kilka komiksów, które należy przeczytać w tej kolejności: „Starożytna krew, starożytny kamień”, „Duch prawdy”, „Dawna i przyszła opowieść” oraz „W kosmosie”.

OKRES PÓŹNIEJSZY

Tłumacząc komiksy o Wonder Woman Bury Wilk wybierał tylko ciekawsze historie, a pomijał te, które nie przypadły mu do gustu – po historii „W kosmosie” pominął czteroletni okres ale mimo to całą historii Diany można bez problemu zrozumieć. Jest tak dzięki komiksowi „Wonder Woman: Secret files and origins 01”, który streszcza wszystkie główne wątki do tego momentu. Jeśli ktoś zdecydował, że nie chce czytać komiksów wcześniejszych, to spokojnie może zacząć od tego zeszytu. Następne w kolejce będą historie „Śmierć i wyniesienie”, „Donna Troy: Dlaczego?” oraz „Powrót Wonder Woman” (co prawda wielu zeszytów pomiędzy tymi historiami Bury Wilk nie tłumaczył, ale znowu, spokojnie można wszystko zrozumieć czytając tylko przetłumaczone historie, a od „Powrót Wonder Woman” Wilk tłumaczył już niemal wszystkie zeszyty o Wonder Woman).

Opcjonalnie można w tym miejscu przeczytać bardzo fajny projekt „JLA Duchy” – jest to zbiór kilku zamkniętych historii poświęconych poszczególnym członkom JLA, w tym Dianie (jeśli nie interesują Cię wątki pozostałych bohaterów to możesz przeczytać tylko zeszyt poświęcony Wonder Woman).

W dalszej kolejności, już po kolei, czytamy „Bogowie i potwory”, „18-y list”, „Wonder Woman i Catwoman: Prawda o kotach i bogach”, „Wonder Woman plus Jesse Quick: Bohaterowie”, „Trójca ’98”, „Postawa duszy”, „Dewastacja”, „Boska wojna”, „Wirus Pandory”, „Trzy Serca”, „Powrót Dewastacji”, „Nowa droga” oraz „Kompleks Boga” (wszystkie te historie są doskonałymi komiksami i bardzo fajnie śledzi się historię Diany z tego okresu).

Następny w kolejce będzie komiks wydany w 27 tomie WKKDC, czyli „Raj Utracony” (zawiera on dwie historie: „Bogowie Gotham” oraz tytułowy „Raj Utracony”).
UWAGA: w kolekcji BiZDC wyszedł tomik „Bogowie Gotham” – ponieważ tomik ten zawiera tylko tytułową historię „Bogowie Gotham”, a nie nie ma w nim historii „Raj Utracony” to lepiej kupić tomik z WKKDC (co prawda tom z BiZDC zawiera także powieść graficzną „Hikateja”, ale z tego względu, że weszła ona w skład późniejszego runu Grega Rucka, który Egmont wydał w całości to lepiej przeczytać tą historię z wydania Egmontu – ale o tym za chwilę).

Bezpośrednio po „Raju Utraconym” ma miejsce wielki crossover „Nasze światy na wojnie”, w skład którego weszło także kilka zeszytów serii o Wonder Woman (co prawda crossover ten kręci się głównie wokół postaci Supermana ale biorą w nim udział także inne postacie, w tym także Diana) więc opcjonalnie można go przeczytać w tym miejscu – w skład „Naszych światów na wojnie” wchodzi także historia „Inspiracja”, którą Wilk przetłumaczył już wcześniej (historię tą należy przeczytać po zeszycie „Wonder Woman: Córka swojej matki”).

Po zakończeniu „Naszych światów na wojnie” czytamy kolejno następujące historie: „Wiedźma i wojowniczka”, „Raj Odnaleziony”, „Zaginiony Ląd”, „Zemsta Cheetah”, „Cudowni chłopcy” oraz „Gra Bogów”.

RUN GREGA RUCKA ORAZ VOL. 3

Teraz czeka nas lektura doskonałego runu autorstwa Grega Rucka, który w całości wydał w Polsce Egmont w trzech tomach. Run Grega Rucka, podobnie jak run Georga Pereza czy run Briana Azzarello, należy do tych najlepszych więc zdecydowanie warto przeznaczyć na niego pieniądze i przeczytać go w całości (kolejna pozycja spod znaku „musisz mieć”). Warto zaznaczyć w tym miejscu, że część zawartości poszczególnych tomów ukazywała się w kolekcjach ale tylko wydanie Egmontu zawiera wszystkie zeszyty tego runu, a do tego jest w powiększonym formacie więc czyta się je dużo lepiej.

Cześć tomu pierwszego wyszła w 4 tomie kolekcji BiZDC (jako „Orędowniczka”) ale nie zawiera ono powieści graficznej „Hikateja”, która wchodzi w skład tomu od Egmontu. Co prawda „Hikateja” wchodzi w skład tomu „Bogowie Gotham” z kolekcji BiZDC więc jakby ktoś kupił tomy „Bogowie Gotham” i „Orędowniczka” to miałby całą zawartość tomu pierwszego od Egmontu ale dalej by nie miał tytułowej historii z tomu „Raj Utracony” (z WKKDC) więc i tak musiałby kupić ten tom – więc zdecydowanie lepszą opcją jest zakup tomiku „Raj Utracony” oraz pierwszego tomu Egmontu.

Jeśli idzie o tom drugi to część zeszytów z niego wyszła w WKKDC jako „Oczy Gorgony” (41 tom kolekcji) – oczywiste jest chyba, że nie ma najmniejszego sensu nawet myśleć o tomie z kolekcji gdyż tylko wydanie Egmontu zawiera wszystkie zeszyty z tego okresu.

Jeśli zaś idzie o tom trzeci to kwestia jego zawartości jest nieco skomplikowana. Pod koniec trwania runu Grega Rucka w Uniwersum DC miał miejsce wielki event „Nieskończony Kryzys”, który dotknął niemal wszystkie serie z tego okresu – także serie o Wonder Woman. Jeden zeszyt z tomu trzeciego łączy się z trzema zeszytami serii o Supermanie tworząc historię „Poświęcenie”, która stanowi podbudowę do tego Kryzysu. Problemem wydania tomu trzeciego jest fakt, że zawiera ono tylko zeszyty serii Wonder Woman, a nie posiada zeszytów serii o Supermanie, które należą do „Poświęcenia” więc dostajemy tylko zakończenie tej historii. Cała historia „Poświęcenie” ukazała się w kolekcji BiZDC (tom 42) więc można by ten tom dokupić i przeczytać razem z trzecim tomem ale pojawia się kolejny problem – „Poświęcenie” ma miejsce w trakcie historii „Projekt Omac” ( 7 tom kolekcji BiZDC), która rozpoczyna podbudowę do „Nieskończonego Kryzysu”.

Jeśli interesują Cię tylko przygody Diany i nie chcesz czytać tego Kryzysu to raczej nie ma sensu sięgać po „Projekt Omac” i „Poświęcenie” – w takim przypadku możesz przeczytać tylko 3 tom Wonder Woman gdyż pomimo, że nie dostajemy w nim całej historii „Poświęcenie” to jednak wątek Diany powinien być zrozumiały gdyż finał ten historii (czyli najważniejszy moment dla dalszej historii Wonder Woman) znajduje się właśnie w tym jednym zeszycie, który wszedł w skład tomu 3 (lub opcjonalnie możesz dodatkowo sięgnąć po „Poświęcenie” jeśli chcesz poznać całą historię). Warto także wspomnieć, że kilka ostatnich zeszytów tomu trzeciego stanowi tie-iny do „Nieskończonym Kryzysie” ale są one napisane w ten sposób, że wszystkie wątki można zrozumieć bez lektury samego eventu.

Jeśli jednak lubisz większe eventy i chcesz przeczytać ten kryzys to w poradniku poświęconym „Nieskończonemu Kryzysowi” (pod tym linkiem) znajdziecie szczegółowy opis jak czytać sam Kryzys z całą podbudową oraz w którym miejscu przeczytać poszczególne zeszyty 3 tomu Wonder Woman.

Po runie Grega Rucka nastąpiło wyzerowanie numeracji zeszytów i rozpoczął się kolejny etap przygód Wonder Woman. Niestety z tego okresu została wydana tylko czterozeszytowa historia „Krąg” (4 tom WKKDC), która jest co najwyżej średnia – można ten tomik przeczytać w tym miejscu ale też nic się nie stanie jak się go pominie.

NEW 52 I RUN BRIANA AZZARELLO

Jeśli serię z linii wydawniczej New52 przeczytałeś już wcześniej, to w tym miejscu od razu należy przejść do serii z kolejnej linii wydawniczej, czyli Odrodzenia, ale jeśli czytasz chronologicznie, to w tym miejscu należy przeczytać 6 tomów z New52 autorstwa Briana Azzarello (zatytułowanych kolejno „Krew”, „Trzewia”, „Żelazo”, „Wojna”, „Ciało” i „Kości”), które są moim ulubionym etapem historii Diany.

ODRODZENIE I DRUGI RUN GREGA RUCKA

W linii wydawniczej Odrodzenie do pisania Wonder Woman powrócił Greg Rucka i stworzył swój drugi run przygód tej bohaterki. Choć nie jest on tak dobry jak poprzedni to dalej jest to świetna lektura (dużym plusem jest to, że Rucka nie pisał drugi raz tego samego, a stworzył zupełnie nowe przygody Diany w całkowicie innym klimacie).

Drugi run Grega Rucka zamyka się w 4 tomach jednak nie jest dobrze czytać ich po kolei. Rucka pisał ten run w ten sposób, że zeszyty nieparzyste opisywały teraźniejszość, a zeszyty parzyste retrospekcje z przeszłości Diany. Egmont pozbierał zeszyty nieparzyste do tomu 1 i 3, a parzyste do tomu 2 i 4.

Po lekturze całości wydaje mi się, że najlepszy sposób lektury tego runu będzie następujący:
– najpierw przeczytać tom tom 2 („Rok pierwszy”) i tom 4 („Godwatch”) ale bez ostatniego zeszytu (czyli do momentu kiedy Diana mówi do pewnej postaci „będę cię obserwować”);
– następnie czytamy tom 1 („Kłamstwa”), tom 3 („Prawda”) oraz ostatni zeszyt z tomu 4, który stanowi epilog tego runu.

Wydaje mi się, że czytanie w tej kolejności sprawi, że wszystkie wydarzenia będą najbardziej jasne i przejrzyste.

Warto także wspomnieć, że trzy z tych tomów (poza ostatnim) ukazały się w kolekcji BiZDC (jako tom 16, 57 i 80). Jeśli zbierasz tą kolekcję w całości to dokup tylko tom 4 wydania Egmontu (czyli „Godwatch”) i będziesz posiadał cały run. Jeśli zaś nie zbierasz tej kolekcji to chyba oczywiste jest, że lepiej kupić wydanie Egmontu żeby całość mieć z tego samego wydania.

Następnie należy przeczytać dwa nowsze projekty Burego Wilka: „Wonder Woman i Batman: Tir Na Nog” oraz „Wonder Woman: Wróć do mnie” – oba komiksy zostały wydane po zakończeniu drugiego runu Grega Rucka.

Na koniec naszej przygody z Dianą należy przeczytać jeszcze jeden projekt Burego Wilka, czyli „Wonder Woman: 75th Anniversary Special”. Jest to zeszyt specjalny wydany na 75 rocznicę istnienia postaci Wonder Woman oraz jednocześnie najnowszy i zarazem ostatni komiksy poświęcony tej postaci jaki możemy przeczytać po Polsku.

KOMIKSY POZA KANONEM

Poza historiami należącymi do głównej chronologii Uniwersum DC, wydawnictwo wydaje także sporo historii, których akcja ma miejsce poza kanonem – takie komiksy nazywane są Elseworlds’ami. Całkiem sporo Elseworlds’ów o Wonder Woman przetłumaczył Bury Wilk, a należą do nich: „Diana, księżniczka Amazonek”, „Wonder Woman: Miotana burzą”, „Wonder Woman: Niepamiętający”, „Wonder Woman: Prawdziwa Amazonka”, „Wonder Woman: Amazonia” oraz „JLA: Jednoosobowa Liga”.

Oprócz tego na blogu Burego Wilka znajdziecie kilkanaście historii z serii „Sensation Comics Featuring Wonder Woman” (w skrócie „SCF Wonder Woman”) – są to komiksy wydawane w latach 2014-2015, tworzone przez różnych autorów, a ich scenariusze nie wpływają na wydarzenia z głównego kanonu więc można je czytać w dowolnym momencie tak jak Elseworlds’y.

Dodatkowo Egmont wydał trzy tomy, których akcję także należy umieścić poza kanonem głównej chronologii Uniwersum DC. Jednym z nich jest „Wonder Woman: Zwiastunka wojny” należąca do cyklu powieści graficznych skierowanych do młodszych czytelników, a dwa kolejne, czyli „Wonder Woman: Martwa Ziemia” i „Wonder Woman: Historia Amazonki” należą do linii wydawniczej Black Label skierowanej dla starszych czytelników.