Historie mutantów, obok Spider-Mana i Deadpoola, są najlepiej sprzedającymi się komiksami Marvela, dzięki czemu wiele komiksów o mutantach mamy dostępnych w języku polskim. Tak naprawdę różnych serii o przygodach X-men jest tak dużo, że łatwo się w tym wszystkim pogubić.
Niniejsza, druga część poradnika Jak zacząć czytać X-Men ma za zadanie pomóc w czytaniu nowszych przygód mutantów wydanych po roku 2000. Jeśli nie lubisz czytać starszych komiksów to w tym poradniku znajdziesz odpowiednie miejsce na rozpoczęcie lektury nowszych przygód X-Men, a jeśli chcesz poznać wszystkie komiksy o X-Men to sięgnij najpierw do pierwszej części poradnika, którą znajdziesz tutaj.
NA POCZĄTEK – ECHA Z PRZESZŁOŚCI
Zaczynając lekturę nowszych komików o X-Men warto jednak sięgnąć do chociaż dwóch starszych pozycji, które są nie tylko świetną lekturą, ale stanowią wręcz kamień milowy w historii komiksów superbohaterskich. Obydwa należą do pozycji z cyklu musisz mieć (nawet jeśli nie lubisz starszych komiksów to przeczytaj chociaż te dwa).
„Uncanny X-Men: Mroczna Feniks” (WKKM 6) to nie tylko jeden z najlepszych komiksów o mutantach, ale jeden z najlepszych komiksów Marvela. Zdecydowanie warto go przeczytać, zwłaszcza że wątek tytułowej Feniks jeszcze niejednokrotnie wróci w późniejszych komiksach.
„Wolverine: Broń X” (WKKM 45) opowiada o eksperymentach robionych na Loganie, które doprowadziły do tego, że stał się Wolverinem. Ten niezwykle mroczny i brutalny komiks jest jedynym w swoim rodzaju w portfolio Marvela.
X-MEN PRZED „DNIEM M”
Idealnym momentem na rozpoczęcie lektury przygód mutantów po roku 2000 jest doskonały run Granta Morrisona w serii „New X-Men”. Komiksy pisane przez Morrisona są nie tylko świetną rozrywką, ale są bardzo przyjazne i przystępne dla nowego czytelnika – autor tak prowadzi poszczególne wątki i bohaterów, że każdy powinien bez problemu się we wszystkim połapać. Trudno sobie wyobrazić lepszy moment na rozpoczęcie lektury nowszych komiksów o X-Men niż run Morrisona.
Jeśli idzie o polskie wydanie to cały run Morrisona przepięknie wydała Mucha Comics w czterech powiększonych tomach (zatytułowanych kolejno „Z jak Zagłada”, „Piekło na Ziemi”, „Bunt w Instytucie Xaviera” oraz „Planeta X”) – zdecydowanie polecam zaopatrzyć się w te wydania.
UWAGA: w Wielkiej Kolekcji Komiksów Marvela ukazały się dwa tomiki (o numerach 16 i 21) zawierające fragment tego runu (dwa tomy kolekcji zawierają prawie cały tomu pierwszy i połowę tomu drugiego od Muchy). Zatem jeśli ktoś już posiada tomiki z WKKM to opcjonalnie może pominąć tom 1 od Muchy (gdyż w wydaniu z kolekcji brakuje tylko Annuala).
Inną serią z tego okresu jest bardzo sympatyczna komediowe „X-Statix” Petera Milligana, którą można potraktować jako taką serię poboczną o mutantach. Całe „X-Statix” także wydała Mucha Comics w powiększonym formacie (wydanie to liczy trzy tomy: „Sławni i martwi”, „Powrót zza grobu” oraz „Żyć, nie umierać”) i zdecydowanie warto się w to wydanie zaopatrzyć. Co do chronologii to akcja tomu pierwszego ma miejsce przed „New X-Men” Morrisona ale myślę, że najlepiej przeczytać całość już po zakończeniu runu Morrisona.
Oprócz komiksów poświęconych X-Men Marvel wydaje także sporo komiksów poświęconych solowym przygodom Wolverina, które także warto przeczytać (no chyba, że interesują Cię wyłącznie drużynowe przygody mutantów to komiksy o Wolveinie po prostu pomiń – choć ja polecam je przeczytać).
Mniej więcej w okolicach runu Morrisona należy umieścić dwie historie, które wydało nieistniejące już wydawnictwo Mandragora: „Wolverine/Hulk” oraz „Hulk/Wolverine: 6 godzin”. Obydwa komiksy kompletnie różnią się od siebie: „Wolverine/Hulk” to surrealistyczna historia na granicy jawy i snu, natomiast „Hulk/Wolverine: 6 godzin” to typowy akcyjniak z Hulkiem i Wolverinem w rolach głównych. Myślę, że warto sprawdzić oba komiksy (wydawnictwo Mandragora już nie istnieje, więc ciężko je kupić ale można je znaleźć na chomiku).
Innym komiksem o solowych przygodach Logana z tego okresu jest znakomity run Grega Rucka, który przepięknie wydała Mucha Comics w powiększonym formacie – tomik jest zatytułowany po prostu „Wolverine Tom 1” gdyż później ukazał się także tom 2 zbierający dalsze zeszyty o przygodach Logana.
W następnej kolejności należy przeczytać kilka translacji: „Wolverine: Netsuke” od Comics Flying Circus, „Spider-Man & Wolverine” od 911comics, „Wolverine: Xisle” od grupy nPCG oraz „Wolverine Punisher” od grupy GruMiK.
W tym okresie należy umiejscowić także kilka innych, pomniejszych serii o mutantach:
– „X-23: Utracona niewinność„ (88 tom kolekcji Superbohaterowie Marvela), „X-23: Target X” (od grupy TKT translations) oraz „NYX” (od grupy Comics Flying Circus) to rewelacyjne mini-serie, które wprowadzają do świata mutantów postać Laury X-23 będącej klonem Wolverina (szerzej znana z filmu „Logan”),
– „X-Men Unlimited” oraz „District X” (od grupy GruMiK) to znakomite pozycje poświęcone codziennemu życiu różnych mutantów z punktu widzenia niezwykłego policjanta Lucasa Bishopa,
– „Multiple Man (Jamie Madrox): Wybór wielokrotny” (107 tom SBM) to świetna detektywistyczna mini-seria, której bohaterem jest Madrox posiadający bardzo ciekawe zdolności powielania siebie,
– „Nightcrawler: Diabeł wcielony” (120 tom SBM) to tomik poświęcony solowym przygodom Nightcrawlera.
Jeśli zaś idzie o drużynowe przygody X-Men to jako kolejną główną serię i naturalną kontynuacją „New X-Men” Morrisona można potraktować serie „Astonishing X-Men” pisaną przez Jossa Whedona (znanego głównie z wyreżyserowania dwóch pierwszych filmów o Avengers). „Astonishing X-Men” Whedona powszechnie jest uważane za jeszcze lepszą serię niż „New X-Men” i także stanowi doskonały moment na rozpoczęcie lektury o mutantach. „Astonishing X-Men” zostało wydane przez Muchę dwa razy: pierwsze wydanie liczyło 4 tomy (z czego dwa ukazały się w WKKM), a drugie wydanie liczy dwa tomy w powiększonym formacie (jeden tom nowego wydania posiada zawartość dwóch tomów starego wydania). Jeśli nie posiadasz wcześniejszych wydań to jedynym rozsądnym zakupem jest to nowe wydanie. W tym miejscu czytamy tom pierwszy nowego wydania (lub dwa pierwsze tomy starego wydania zatytułowane „Niebezpieczni” i „Obdarowani”).
W następnej kolejności należy przeczytać trzy projekty:
– „New X-men v2” (od grupy Comics Flying Circus) to bardzo przyjemna seria poświęcona nastoletnim mutantom uczęszczającym do szkoły Xaviera, której akcja ma miejsce w trakcie „Astonishing X-Men”. W tym miejscu czytamy zeszyty 1-15 oraz zeszyt specjalny „New X-men v2: Yearbook Special”.
– „X-Men: Phoenix Endsong” (także od grupy Comics Flying Circus) opisuje kolejne spotkanie mutantów z kosmiczną siłą Phoenix.
– „TM-GruMiK Mega Marvel #06: Laura X-23” (tym razem od grupy GruMiK) zbiera zeszyty serii „Uncanny X-Men”, w których dochodzi do pierwszego spotkania X-Men z Laurą X-23 oraz ich pierwszą wspólną misją.
Potem ma miejsce akcja kolejnego, bardzo fajnego komiksu z Wolverinem, czyli „Wróg Publiczny”, który kiedyś został wydany przez Mucha Comics w dwóch tomach, a niedawno Mucha przygotowała nowe wydanie tej historii w jednym grubszym tomie w powiększonym formacie. Jeśli nie macie starego wydania to warto kupić to nowe bo historia jest naprawdę fajna i wciągająca.
EVENT „RÓD M” I KONSEKWENCJE
„Ród M” jest niezwykle istotnym eventem dla przyszłych losów mutantów – żaden inny event nie wpłynął na czyjąś sytuację jak „Ród M” wpłynął na mutantów. Jednak by w pełni zrozumieć kontekst „Rodu M” należy najpierw przeczytać „Upadek Avengers” (wydany w 9 tomie WKKM oraz przez Muchę), który wprowadza pewne istotne wątki poruszane w samym evencie. Potem przechodzimy już do tomu „Ród M” (35 tom WKKM lub Mucha Comics).
W trakcie „Rodu M” należy także umiejscowić kolejne zeszytów serii „New X-men v2” (16-19) jednak ponieważ ich akcja ma miejsce na obrzeżach eventu to wydaje mi się, że najlepiej przeczytać te zeszyty po zakończeniu samego eventu. Konsekwencje „Ródu M” całkiem nieźle są pokazane w zeszytach 20-23 serii „New X-men v2” więc te zeszyty zalecam przeczytać w dalszej kolejności.
Ponadto jeśli interesują Cię dalszy losy Quicksilvera to znajdziesz je w komiksie „Syn M” (59 tom WKKM) oraz projektach „Silent War” i „X-Factor: Szybki i martwy” grupy Comics Flying Circus.
Finał eventu „Ród M” został nazwany Dniem M i zadecydował jak wyglądała sytuacja mutantów w kolejnych komiksach.
X-MEN PO „DNIU M”
Bezpośrednio po „Rodzie M” najlepiej przeczytać „X-Men: Mordercza Geneza” od Egmontu. Komiks ten porusza pewne wątku z tomiku „Druga Geneza” z lat 70-tych ale wszystkie wątki można bez problemu zrozumieć bez lektury „Drugiej Genezy”. Ważniejszy jest fakt, że „Mordercza Geneza” pokazuje pewne konsekwencje Dnia M dla mutantów.
Następnie czytamy kilka zeszytów z dwóch projektów CFC:
– „New X-Men v2: zeszyty 24-27” czyli ciąg dalszy serii o młodych mutantach
– „X-Factor v3: zeszyty 1-7” – „X-Factor” to znakomita seria detektywistyczna o dalszych losach Jamiego Madroxa, którego poznaliśmy w komiksie „Wybór wielokrotny”. Generalnie przygody Madroxa dzieją się na obrzeżach losów X-Men choć czasami przeplatają się z głównymi wydarzeniami więc zalecam czytanie ich według chronologii.
Dotarliśmy do momentu kiedy uniwersum Marvela rozdarła „Wojna Domowa” miedzy superbohaterami. Oczywiście event ten nie łączy się z X-Men, a wspominam o nim gdyż w trakcie trwania tego eventu należy umiejscowić akcję kilku dostępnych zeszytów o mutantach (można je śmiało czytać bez znajomości „Wojny Domowej” lub razem z eventem):
– „Wolverine: zeszyty 42-45” (translacje T#Ma) opowiadają o misji, którą odbywa Wolverin w przededniu wybuchu „Wojny Domowej”;
– „X-Factor v3: zeszyty 8-9” (od CFC) czyli kolejne zeszyty o przygodach Madroxa.
Po zakończeniu „Wojny Domowej” czytamy:
– „New X-Men v2: zeszyty 28-36” (od CFC),
– „X-Factor v3: zeszyty 10-13” (od CFC),
– „Wolverine: Ewolucja” to kolejne przygody Wolverina wydane w 6 tomie Carrefourowej kolekcji „Wielkie pojedynki”,
– „X-Men: Powstanie i upadek Imperium Shi’ar” to znakomita kontynuacja „Morderczej Genezy” (w komiksie tym niektórzy mutanci lecą w kosmos gdzie biorą udział w kosmicznej sadze „Wojna Królów” – jeśli interesują Cię dalsze losu Vulcana i X-Men w kosmosie to opis jak czytać „Wojnę Królów” znajdziecie w poradniku Jak zacząć czytać Kosmos Marvela).
Jako kolejną główną serię o mutantach można potraktować run Mike’a Careya, który zaczęła tłumaczyć grupa CFC – co prawda w tym czasie wychodziło sporo różnych serii o mutantach i trudno stwierdzić, która jest główna ale na potrzeby tego poradnika potraktujmy run Careya jako główną serię. Zatem w tym miejscu z projektu „X-Men Mike’a Careya” czytamy zeszyty 188-193, Annual oraz zeszyty 194-199 (warto w tym miejscu wiedzieć, że akcja zeszytów 188-193 oraz „X-Men: Powstanie i upadek Imperium Shi’ar” ma miejsce równolegle). Także w tym miejscu należy umiejscowić kolejne zeszyty serii „X-Factor v3″ (czyli zeszyty 14-20)
Następnym tomem, którego akcja ma miejsce po Dniu M, jest drugi tom nowego wydania „Astonishing X-Men” od Muchy (bądź tomy 3 i 4 starego wydania, zatytułowane „Rozdarci” i „Niepowstrzymani”). Oczywiście, tak jak w przypadku tomu pierwszego, jest to jeden z najlepszych komiksów o X-Men dostępny po Polsku więc zdecydowanie warto go przeczytać.
Mniej więcej w tym miejscu można umiejscowić historię „X-Men: Zagrożony Gatunek”, która wyszła w ramach projektu „X-Men Mike’a Careya” od CFC.
DROGA DO „TRYLOGII MESJASZA”
Kolejny etap historii X-Men to niezwykle ciekawa i bardzo ważna „Trylogia Mesjasza”. Jednak w pierwszej części tej trylogii bierze udział bardzo wiele różnych postaci i grup, przez co całość może być trudna do ogarnięcia. Jeśli jednak czytaliście serie „New X-Men v2” i „X-Men Mike’a Careya” oraz serie o Madroxie i Laurze X-23 to większość wątków powinniście bez problemu ogarnąć.
Ponadto ostatnie zeszyty serii „New X-Men v2” i „X-Men Mike’a Careya” oraz „Uncanny X-Men” zawierają swego rodzaju podbudowę do pierwszej części Trylogii, a pewne wątki z tych zeszytów będę kontynuowane w „Kompleksie Mesjasza” (czyli pierwszej części).
Zatem tuż przed „Trylogią Mesjasza” należy przeczytać:
– zeszyty 37-43 serii „New X-Men v2″,
– zeszyty 200-204 serii „X-Men Vol.2″ z projektu „X-Men Mike’a Careya”,
– zeszyty 487-491 serii „Uncanny X-Men” z projektu CFC „Uncanny X-Men Eda Brubakera” (zeszyty te stanowią ciąg dalszy przygód mutantów, którzy wrócili z kosmosu w finale „Powstania i upadku Imperium Shi’ar”).
Dodatkowo żeby jeszcze łatwiej było Wam czytać „Trylogię Mesjasza” to opisze jeszcze kilka postaci odgrywających tam istotną rolę:
– Cable, czyli Nathan Summers to syn Cyclopsa, który niedługo po urodzeniu został zarażany śmiertelnym technowirusem, a jedynym sposobem jego ocalenia było oddanie dziecka przybyszom z dalekiej przyszłości, gdzie zostało już wynalezione lekarstwo na tego wirusa. Przez jakiś czas Cable występował jako przybysz podróżujący przez czas, a dopiero po jakimś czasie wyszła na jaw jego prawdziwa tożsamość (w „Pieśni Egzekutora”). Na etapie początku „Trylogii Mesjasza” X-Men są przekonani, że Cable nie żyje.
– Stryfe – to zły klon Cabla, także pochodzący z przyszłości. Zwykle chodzi ubrany w zbroję z hełmem zasłaniającym jego twarz. Stryfe się ujawnił we wspomnianej „Pieśni Egzekutora”, gdzie próbował zabić Scotta Sumersa, czyli Cyclopsa.
– Bishop – kolejna postać pochodząca z przyszłości ale tym razem chodzi o mroczną przyszłość, w której mutanci są prześladowani. Po przybyciu do naszych czasów Bishop przyłączył się do X-Men, a dodatkowo jest głównym bohaterem wspomnianej wcześniej świetnej serii „District X”.
Ponadto bardzo ważną rolę w „Trylogii Mesjasza” odegra grupa znana Purifed (zwani także Krucjatą Strykera), czyli religijni fanatycy uważający, że mutanci są dziełem szatana i należy ich wszystkich wyeliminować.
Będąc uzbrojonym w tę wiedzę można przejść do lektury rewelacyjnej „Trylogii Mesjasza”.
„TRYLOGIA MESJASZA”
ORAZ INNE KOMIKSY Z TEGO OKRESU
Cała „Trylogia Mesjasza” została wydana przez Egmont w ramach tzw. Puktów Zwrotnych X-Men, czyli tomach zawierających najważniejsza wydarzenia z historii mutantów. Zatem najpierw czytamy pierwszą część trylogii, czyli świetny „Kompleks Mesjasza”. Jako uzupełnienie tego komiksu należy przeczytać dwa projekty grupy Comics Flying Circus, a mianowicie „X-Factor: Layla Miller” (o dalszych losach Layli w mrocznej przyszłości) oraz „X-Men: Czasy i życie Lucasa Bishopa” (świetna mini-seria opowiadająca o młodości Bishopa, dzięki czemu lepiej poznajemy jego motywację w czasie trwania wątku Mesjasza).
Jeśli idzie o dalsze losy mutantów po „Kompleks Mesjasza” to znajdziecie je w dalszych zeszytach projektu „X-Men Mike’a Careya”, a konkretnie zeszytach 208-210 serii „X-Men: Dziedzictwo” (ponieważ pisana przez Carreya seria „New X-Men v2″, po wydarzeniach z pierwszej części „Trylogii Mesjasza” zmieniła tytuł właśnie na „X-Men: Dziedzictwo”).
Ponadto „Kompleks Mesjasza” jest punktem wyjścia do dwóch świetnych serii, czyli „X-Force v3” oraz „Cable v2”, które należy przeczytać w następnej kolejności (obie serie przetłumaczyła grupa CFC). Zatem najpierw czytamy pierwsze 13 zeszytów serii „X-Force v3”. Następnie przechodzimy do serii „Cable v2”, której początek ukazał się w 91 tomie kolekcji SBM. Ciąg dalszy tej serii tłumaczy grupa CFC, a w tym miejscu czytamy do końca zeszytu 12. Teraz czas na lekturę drugiej części „Trylogii Mesjasza”, czyli „Wojna o Mesjasza”.
W tym okresie ma miejsce akcja kilku innych komiksów – szczególnie sporo jest pozycji poświęconych Wolverinowi. Pierwszym z nich jest „Wolverine: Logan” (wydany przez Mucha Comics), czyli króciutki tomik poświęcony głównie wspomnieniom Logana z czasów II Wojny Światowej. Jeśli interesuje Cię przeszłość Wolverina to warto ten tomik przeczytać. W tym miejscu należy także przeczytać niezłą jedno-zeszytową historię „Wolverine: Saudade” od grupy GruMiK.
Także w czasie trwania „Trylogii Mesjasza” rozpoczyna się bardzo fajny run Wolverina pisany przez Jasona Aarona, który Egmont wydał w czterech grubych tomach. Jeśli polubiliście solowe przygody Logana to warto czytać ten run, który jest naprawdę dobrą lekturą (choć zdarzają się historię słabsze to jednak większość czyta się naprawdę przyjemnie, a niektóre są wręcz świetne). Run Aarona można czytać w trakcie innych komiksów o X-Men albo przeczytać go niezależnie w dowolnym momencie (jeśli ktoś nie może sobie pozwolić od razu na zakup całości to spokojnie może poczekać i przeczytać te komiksy później). Jednak by zachować ciągłość tego poradnika rozpiszę jak chronologicznie czytać poszczególne tomy – zatem w tym miejscu czytamy tom pierwszy.
Warto wspomnieć, że w kolekcji Superbohaterowie Marvela wydano kawałek pierwszego tomu Wolverina i nawet jeśli ktoś posiada tomik z kolekcji to i tak warto kupić tom pierwszy od Egmontu gdyż zawiera on dużo więcej materiału.
Ponadto przed trzecią częścią „Trylogii Mesjasza” ma miejsce akcja kilku innych komiksów:
– „Storm: X-Men: Dwa światy” (wydany w 109 tomie) przedstawia losy Strom w czasach gdy była żoną Black Panthera i królową Wakandy,
– trzeci tom „Astonishing X-Men” od Muchy – nie jest on już autorstwa Jossa Whedona, a Warrena Ellisa, który nie pisze już tak dobrze jak jego poprzednik – nie znaczy to, że jest to słaby komiks – po prostu nie jest tak dobry jak tomy poprzednie ale myślę, że mimo wszystko warto go kupić i przeczytać.
– dwa świetne projekty grupy 911comics: „X-Men: Original Sin” oraz „Dark Reign Wolverine Origins”, w których poznajemy postać Dakena, syna Wolverina. Jeśli interesują Cię losy Dakena to możesz w tym miejscu przeczytać także projekt CFC „Dark Wolverine” (jednak projekt ten jest mocno związany z realiami okresu Dark Reign i serią „Dark Avengers” więc najlepiej czytać go razem z innymi komiksami z tego okresu);
– projekty „Wolverine vs. Thor” i „Wolverine: Flies to a Spider” od grupy 911comics oraz drugi tom Wolverina Jasona Aarona od Egmontu;
– projekty „X-Force v3: zeszyty 17-20″,„X-23”, „Psylocke”, „X-Women” i „X-Force: Seks i przemoc” od CFC oraz „X-Men: Legacy” od grupy GruMiK.
No i w końcu nadszedł czas na zakończenie „Trylogii Mesjasza” bo w tym momencie ma miejsce akcja trzeciej części, czyli „X-Men: Powtórne przyjście”. Tak jak „Kompleks Mesjasza” był punktem wyjścia serii „X-Force v3” tak „Powtórne przyjście” jest punktem wyjścia do serii „Uncanny X-Force” (jest to kolejna seria, którą Mucha wydała w powiększonym formacie, i którą zdecydowanie warto przeczytać (zwłaszcza tom 2 i 4, które są po prostu rewelacyjne). W każdym razie w tym miejscu należy umiejscowić tom pierwszy („Sposób na Apocalypse’a”) oraz drugi („Era Archangela”).
Przy okazji serii „Uncanny X-Force” to warto przeczytać w tym miejscu świetny event lat 90-tych – „Era Apocalypsa” (to informacja dla tych, którzy pominęli starsze komiksy z pierwszej części poradnika). Event ten przedstawia wizję alternatywnej rzeczywistości, w której Apokalypse zawładnął światem wprowadzając rządy terroru, a resztka X-Men próbuje mu się przeciwstawić. Dodatkową atrakcją dla czytelnika jest zmiana stron części postaci (niektóre dobre postacie w świecie „Ery Apokalypsa” są złe, a złe postacie są tutaj dobre), co sprawia, że całość wypada bardzo oryginalnie. Wspominam o tym w tym momencie ponieważ w drugim tomie „Uncanny X-Force” nasi bohaterowie przenoszą się do świata „Ery Apokalypsa” więc warto ten event poznać. Cały event wydała Mucha w 4 powiększonych tomach i zdecydowanie warto zakupić to wydanie.
„ROZŁAM” I WOJNA Z AVENGERS
Po „Trylogii Mesjasza” uniwersum mutantów wstrząsnęły kolejne dramatyczne wydarzenia, które doprowadziły do rozłamu pomiędzy Wolverinem a Cyclopsem. O tych wydarzeniach opowiada rewelacyjny „X-Men: Rozłam” (76 tom WKKM) pisany przez Jasona Aarona. Jest to komiks zarówno bardzo dobry jak i bardzo ważny gdyż stanowi punkt wyjścia do kolejnej, świetnej pozycji Aarona, czyli „Wolverine i X-Men” (139 tom WKKM).
UWAGA: Egmont wydał późniejsze zeszyty tej serii wchodzące w skład linii wydawniczej Marvel Now ale nie jest to początek tej serii (wydanie Egmontu zaczyna się dopiero od 19 zeszytu). Tom WKKM zawiera w sobie pierwsze 7 zeszytów, a grupa TKT tłumaczy pozostałe zeszyty.
Zatem chronologicznie bezpośrednio po „Rozłamie” sięgamy do „Wolverine i X-Men” z WKKM, a potem czytamy 8 zeszyt ze strony TKT. Mniej więcej w tym czasie należy także umiejscowić akcję trzeciego tomu Wolverina Jasona Aarona.
W następnej kolejności należałoby przeczytać czwarty i ostatni tom Wolverina Jasona Aarona oraz doskonały projekt „Wolverine: Mistrz tu jest” od grupy CFC. Potem kończymy serię „Uncanny X-Force” czytając nieco gorszy tom trzeci i naprawdę rewelacyjny tom czwarty. Jeśli idzie o komiksy z Wolverinem to należy sięgnąć jeszcze do projektu „Wolverine v4″, który zbiera pozostałe zeszyty serii o Wolverinie po zakończeniu runu Aarona.
W tym miejscu radziłbym przeczytać jeszcze jeden projekt, a mianowicie „X-termination” od kolejnej nieistniejącej już grupy – Najlepsze Komiksy. Co prawda akcja tego komiksu ma miejsce nieco później ale ponieważ kończy on wątek Nightcrawlera ze świata Age of Apocalypse to najlepiej przeczytać go w tym miejscu. Zaś samo „X-termination” jest ciekawym crossoverem kilku serii o mutantach, w którym występują aż 3 ekipy X-Men z różnych światów równoległych.
Opcjonalnie można w tym miejscu sięgnąć także do bardzo fajnego komiksu „Avengers Dziecięca Krucjata” (WKKM 84), w którym powraca postać Scarlett Witch, odpowiedzialnej za wydarzenia Dnia M. Ponieważ komiks ten jest bardzo fajny, a Scarlett Witch odegra ważną rolę w evencie „Avengers kontra X-Men”, to radziłbym do niego sięgnąć.
Teraz nadszedł czas na wielki event „Avengers kontra X-Men”, który jest zwieńczeniem całego okresu po „Rodzie M”. Event „Avengers kontra X-Men” wydano aż w trzech tomach WKKM (tom 105, 111 i 120), a zeszyty 13-18 „Wolverine i X-Men” stanowią tie-iny. Niestety ciężko jest kupić te komiksy w rozsądnej cenie, a ceny dostępne na allegro są naprawdę wysokie (za pierwszy i trzeci tom ceny wahają się od 80 do 100zł). Jeśli nie jesteś w stanie wydać tak dużo na komiksy to przygotowałem streszczenie tego eventu, które znajdziesz tutaj. Jeśli korzystasz ze streszczania to najlepiej najpierw przeczytaj całe streszczenie, a potem zeszyty 13-18 serii „Wolverine i X-Men” od TKT (jako takie uzupełnienie). Jeśli natomiast udało Ci się kupić event „Avengers kontra X-Men” to poniżej podam kolejność czytania eventu razem z dostępnymi tie-inami.
Zatem jak czytać ten event? Po pierwsze należy wiedzieć, że wydanie WKKM oprócz 12 zeszytów podstawowej serii zawiera także 6 zeszytów serii „AvX Versus” szczegółowo przedstawiającej poszczególne pojedynki pomiędzy przedstawicielami Avengers i X-Men. Zeszyty te są umieszczone po dwa na końcu każdego tomu (zeszyty 1-2 na końcu tomu 1, zeszyty 3-4 na końcu tomu 2 i zeszyty 5-6 na końcu tomu 3) jednak moim zdaniem lepiej jest czytać wszystko chronologicznie.
Chronologiczna kolejność czytania jest następująca:
– „Avengers kontra X-Men” zeszyt 0 i początek 1 do rozmowy Kapitana Ameryki z Woverinem,
– „Wolverine i X-Men” zeszyt 9,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 1 i początek 2 do momentu jak Doktor Strange staje naprzeciw Iliany,
– „Avx Versus” zeszyt 1,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 2 i początek 3 do momentu jak Hope przechodzi przez San Francisko,
– „Wolverine i X-Men” zeszyt 10,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 3 i początek 4,
– „Avx Versus” zeszyt 5 – w trakcie 4 zeszytu „Avengers kontra X-Men”, gdy Magneto stoi naprzeciw Doktora Strange,
– „Avx Versus” zeszyt 2 – w trakcie 4 zeszytu „Avengers kontra X-Men”, przed rozmową Scotta z Emmą,
– „Wolverine i X-Men” zeszyt 11 – w trakcie 4 zeszytu „Avengers kontra X-Men”, gdy Kapitan odkrywa gdzie udała się Hope,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 4 i początek 5 do momentu gdy Wolverine rzuca się na Hope,
– „Avx Versus” zeszyt 3,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 5 i zeszyt 6,
– „Wolverine i X-Men” zeszyty 12-13,
– „Avengers kontra X-Men” początek zeszytu 7 do rozmowy Starka i Black Panthera,
– „Avx Versus” zeszyt 4,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 7 i zeszyt 8,
– „Wolverine i X-Men” zeszyt 14,
– „Avengers kontra X-Men” zeszyty 9-10,
– „Wolverine i X-Men” zeszyty 15-16,
– „Avengers kontra X-Men” zeszyt 11 i początek zeszytu 12 do końca retrospekcji z Kun Lun,
– „Avx Versus” zeszyt 6,
– „Avengers kontra X-Men” reszta zeszytu 12,
– „Wolverine i X-Men” zeszyty 17-18.
Zakończenie eventu „Avengers kontra X-Men” rozpoczyna nowy etap historii mutantów, który można śledzić w inicjatywie wydawniczym Marvel Now. Jak czytać komiksy o mutantach począwszy od Marvel Now znajdziecie w trzeciej części poradnika.