Postać Franka Casttle zwanego Punisherem jest wyjątkową postacią gdyż nie posiada ani żadnych supermocy ani żadnej technologicznej zbroi jak Iron Man. Uzbrojony jedynie w różne rodzaje broni palnej Frank niestudzenie walczy ze zbrodnią, ą komiksy o jego przygodach wciąż cieszą się ogromną popularnością. Znaczna część komiksowych przygód Franka jest dostępna po polsku zarówno w postaci oficjalnych wydań jak i licznych translacji. W niniejszym poradniku przeanalizuje wszystkie dostępne wydania i odpowiem na pytanie Jak najlepiej zacząć czytać komiksy o Punisherze?
POCZĄTKI PUNISHERA
Początkowo Punisher nie posiadał żadnej własnej serii, a pojawiał się jedynie w komiksach poświęconym innym bohaterom (głównie w serii o Spider-Manie gdzie debiutował). Działo się tak od jego debiutu w roku 1974 aż do roku 1985 kiedy to w końcu ukazała się pierwsza miniseria o przygodach Franka (zatytułowana „Krąg Krwi”), a w roku 1987 wystartowała pierwsza regularna seria poświęcona postaci Punishera.
Nieistniejące już wydawnictwo Mandragora wydało kiedyś Essential zbierający wszystkie zeszyty z pierwszymi przygodami Punishera od jego debiutu aż do 4 zeszytu regularnej serii. Niestety jest to wydanie czarno-białe, a jedyna opcja jego zakupu to dość drogie aukcje allegro (powyżej 100zł) – jeśli jednak uznasz, że chcesz poznać początki Franka na tyle, że nie przeszkadza Ci wyższa cena ani brak koloru to śmiało kupuj i czytaj ten Essential.
Warto także wspomnieć, że miniseria „Krąg Krwi” ukazała się aż w dwóch kolekcjach (w 140 tomie Wielkiej Kolekcji Komiksów Marvela oraz w 19 tomie kolekcji Superbohaterowie Marvela) jednak biorąc pod uwagę, że ukazała się ona także w późniejszych wydaniach Epic Collection to nie ma sensu kupować żadnego z tych kolekcyjnych tomików.
PUNISHER W TM-SEMIC
ORAZ EPIC COLLECTION
Jak napisałem powyżej w 1987 wystartowała pierwsza regularna seria poświęcona postaci Punishera (czyli „Punisher v2”), a już rok później pierwsza seria poboczna (czyli „Punisher War Journal v1”). Na przełomie lat 80-tych i 90-tych komiksy o prywatnej wojnie Franka ze zbrodnia tak dobrze się sprzedawały, że w roku 1992 zaczęto wydawać trzecią serię (zatytułowaną „Punisher War Zone v1”).
W latach 90-tych nieistniejące już, legendarne wydawnictwo TM-Semic wydało całkiem sporo komiksów poświęconych postaci Punishera. Niestety poszczególne serie (bo w skład kolejnych numerów wchodziły zeszyty wszystkich trzech serii) Semic wydawał niekompletne i niechroniczne (spora część zeszytów była pomijana), a w późniejszych numerach na czarno-biało. Pocieszający może być fakt, że jakość komiksów o Punisherze w drugiej połowie lat 90-tych bardzo spadła i większość czarno-białych wydań prezentuje już tą dużo niższą jakość więc tak naprawdę niewiele tracimy.
Jeśli idzie o dostępność Semiców to na allegro można znaleźć dość sporo aukcji poszczególnych numerów, a na chomikach skany całości (biorąc pod uwagę wysoką ceny aukcji to polecam pobranie skanów).
Epic Collection to sukcesywne wydania głównych serii niemal wszystkich superbohaterów Marvela. Co prawda poszczególne epici nie wychodzą ani chronologicznie ani w szybkim tempie ale jednak Marvel wydał już całkiem sporo różnych tomów co daje możliwość zapoznania z wieloma świetnymi i klasycznymi komiksami superbohaterskimi. Nic dziwnego, że Egmont zainteresował się tym tematem i zaczął wydawać tomy z Epic Collection o przygodach kilku bohaterów, w tym Punishera. Co prawda zawartość większości tomów częściowo pokrywa się z niektórymi numerami TM-Semic ale ze względu na większą dostępność i lepszą jakość wydania (lepszy papier i lepsze tłumaczenie) lepiej zbierać Epic Collection. Dotychczas Marvel wydał 5 tomów epiców o Punisherze i wszystkie zostały wydane przez Egmont. Ponadto Egmont zapowiedział wydanie tomu „Punisher: Dziennik Wojenny” zbierającego początkowe 19 zeszytów serii „Punisher War Journal v1”.
Biorąc pod uwagę, że epici zbierają jedynie zeszyty pierwszej miniserii oraz głównej serii (czyli „Punisher v1” i „Punisher v2”) to warto czytać je naprzemiennie z Semicami zawierającymi zeszyty serii pobocznych („Punisher War Journal v1” i „Punisher War Zone v1”) oraz Egmontowym wydaniem „Dziennika Wojennego”.
Kolejność czytania komiksów z tego okresu jest następująca:
– „Punisher: Year One” – TM Semic 46,
– epici „Krąg Krwi” i„Kingpin rządzi”,
– tom „Dziennikarz wojenny” oraz epici „Powrót do wielkiego nic” i „Układanka Jigsawa”,
– TM-Semic numery 24, 26-29, 31 oraz Wydanie Specjalne 14,
– translacje „Punisher: Dziennik Wojenny v1 #35″ od grupy GruMiK i „Punisher: P.O.V.” grupy Dany i przyjaciele,
– TM-Semic numery 23, 34, 43, 30, 35,
– epic „Najwyższy wymiar kary”,
– TM-Semic numery 39, 38, 41, 44-45, 47-51
– translacje „Punisher: Bez zasad„ od grupy GruMiK,
– TM-Semic numery 52-53,
– translacje grupy GruMiK: „Ghost Rider/Wolverine/Punisher: Oblicza Ciemności”, „Punisher: Człowiek zwany Frank”, „Punisher: Na największej pustyni” i „Punisher War Zone: Wydanie Specjalne”.
PUNISHER OD ROKU 2000
Po słabszych komiksach z drugiej połowy lat 90-tych komiksy o przygodach Punishera trafiły w ręce znakomitego scenarzysty Gartha Ennisa, który tknął w tą postać nowe życie i nową jakość. Najpierw Ennis napisał 12-to zeszytową historię „Witaj ponownie Frank”, a po jej dobrym przyjęciu zaczął pisać kolejną regularną serię o dalszych losach Punishera. Cały run Ennisa został wydany przez Egmont w trzech grubych tomach zatytułowanych „Punisher Marvel Knights”. Ponadto Ennis napisał zeszyt specjalny „Painkiller Jane”, który przetłumaczyła grupa GruMiK. Dodatkowo na stronie GruMiK znajdziecie projekt „Punisher v4” – jest to pięć zeszytów regularnej serii z tego okresu, których nie napisał Ennis, a chronologicznie należy je umiejscowić w trakcie drugiego tomu Egmontowego wydania (projekt ten zawiera zeszyty 8-12 więc należy je przeczytać po zeszycie 7).
Warto także wspomnieć, że historia „Witaj ponownie Frank” ukazała się już wcześniej w WKKM (tom 15 i 43) oraz została wydana przez Mandragorę (najpierw w zeszytach, a potem w wydaniu zbiorczym – poniżej okłada wydania zbiorczego). Oczywiście nie ma sensu kupować żadnego z tych wydań gdyż pierwszy tom Egmontu zawiera nie tylko historię „Witaj ponownie Frank” ale także 5 zeszytów kolejnej serii oraz zeszyt specjalny „Punisher Kills the Marvel Universe” (nawet jeśli ktoś już wcześniej kupił któreś z wcześniejszych wydań historii „Witaj ponownie Frank” to myślę, że i tak warto kupić wydania Egmontu bo w ten sposób dostajemy kompletny run Ennisa).
Komiksy o Punisherze z lat kolejnych nie doczekały się papierowych wydań lecz poszczególne grupy translacyjne przetłumaczyły całkiem sporo komiksów z tego okresu. Co do kolejności czytania to najpierw czytamy kilka projektów grupy GruMiK: „Wolverine/Punisher”, „Punisher: Czerwone Święta”, „Punisher: Silent Night”, „Punisher vs Bullseye” i „Punisher: Krwawa Walentynka”, a następnie „Daredevil vs Punisher” od grupy Comics Flying Circus.
Kolejne dwa projekty poświęcone losom Franka są związane z eventem „Wojna Domowa”, a są to „Punisher War Journal v2” od GruMiKa oraz „Punisher: Inicjacja” od Comics Flying Circus (akcja pierwszego projektu ma miejsce w trakcie tego eventu, a drugiego tuż po jego zakończeniu ale spokojnie można je czytać samodzielnie – jakbyście jednak chcieli przeczytać cała „Wojnę Domową” to opis znajdziecie tutaj).
W latach 2009-2010 w uniwersum Marvela trwał bardzo ciekawy okres Mrocznych Rządów Normana Osborna (czyli Dark Reign), a regularną serię o Punisherze pisał w tym czasie pomysłowy Rick Remender. Kompletny run Remendera przetłumaczyła grupa Comics Flying Circus w projekcie „Punisher v7” (na stronie projektu znajduje się również kolejność czytania poszczególnych zeszytów).
Kolejnym scenarzystą serii o Franku został Greg Rucka, a jego run zbierają dwa projekty GruMiKa: „Punisher v6” i „Punisher War Zone v3”.
PUNISHER OD MARVEL NOW
W roku 2014 wystartowała linia wydawnicza Marvel Now ale chwilę przed jej rozpoczęciem wydano miniserię „Punisher: Koszmar”, która ukazała się po polsku w ramach Carrefourowej kolekcji Ciemna Strona Marvela. Biorąc pod uwagę bardzo niską cenę tego tomiku to warto go kupić i przeczytać w tym miejscu. Zaś do serii z Marvel Now to została ona w całości przetłumaczona przez grupę GruMiK – projekt „The Punisher (Marvel Now)”.
Po Marvel Now wystartowała linia wydawnicza Marvel Now2.0, a serię o Punisherze z tego okresu także możemy przeczytać po polsku. Pierwsze zeszyty ukazały się w 161 tomie WKKM (zatytułowanym „Punisher: W drodze”), a ciąg dalszy dalszy przetłumaczyła grupa TKT translations (projekt „Punisher v11”).
Rownież grupa TKT translations tłumaczy projekt „Punisher Matthew Rosenberga”, który jest najnowszym dostępnym po polsku komiksem o przygodach Franka Casttle.
PUNISHER POZA KANONEM
Oprócz komiksów należących do głównej chronologii, Marvel wydał dwie serie stanowiące alternatywne przygody Punishera poza głównym kanonem komiksowego uniwersum Marvel.
Punisher 2099:
W latach 90-tych Marvel wydał kilka serii przedstawiających wizję świata przyszłości z roku 2099 (dlatego wszystkie te serie miały dopisek 2099). Seria „Punisher 2099” przedstawia losy nowego bohatera Jake’a Gallowsa, który zostaje Punisherem przyszłości. Cała seria została przetłumaczona przez grupę GruMiK więc znajdziecie ją na stronie grupy (projekt zawiera wszystkie zeszyty serii „Punisher 2099” oraz crossover „Upadek młota”, który należy przeczytać po 12 zeszycie).
Punisher MAX:
Linia wydawnicza Max obejmuje komiksy przeznaczone dla dorosłych czytelników ze względu na większą brutalność więc wydaje się wręcz idealna dla postaci Franka Casttle. Egmont wydał aż 11 tomów „Punishera Max”.
Pierwsze 5 tomów zbiera już drugi, świetny run Gartha Ennisa, który pisał Punishera w linii wydawniczej Marvel Knights (Ennis doskonale odnalazł się w inicjatywie Max, a jego run z tej linii wydawniczej jest nawet lepszy niż poprzedni).
Tom 6 zbiera dalsze zeszyty, których akcja ma miejsce bezpośrednio po runie Ennisa ale zostały już napisane przez innych autorów. Natomiast tom 7 składa się z kilku historii autorstwa Gertha Ennisa, których akcja ma miejsce przed tomem pierwszym (poza historią „Koniec”, która stanowi alternatywne zakończenie historii Franka). Tom 8 i 9 zbierają zeszyty stanowiące rewelacyjny run Jasona Aarona, który można potraktować jako finał serii Max. Tom 10 to zbiór różnych historii od różnych scenarzystów, których akcja ma miejsce przed runem Aarona. Zaś tom 11 (którego wydanie Egmont zapowiedział na sierpień) składa się z dwóch najnowszych historii napisanych przez Gartha Ennisa (akcja jednej z nich ma miejsce tuż przed runem Aarona, a drugiej jeszcze jeszcze przed tomem pierwszym).
Chronologiczna kolejność czytania serii Max jest następująca:
– historie „The Tyger” i „The Platoon” z tomu 7,
– historia „Get Fury” z tomu 11,
– historie „Born”, „The Cell” i „Barracuda” z tomu 7,
– tomy 1-5 (czyli run Gartha Ennisa),
– tom 6 i 10 oraz historia „Soviet” z tomu 11,
– tomy 8-9 (czyli run Jasona Aarona),
– historia „Koniec” z tomu 7.