Historie mutantów, obok Spider-Mana i Deadpoola, są najlepiej sprzedającymi się komiksami Marvela, dzięki czemu wiele komiksów o mutantach mamy dostępnych w języku polskim. Tak naprawdę różnych serii o przygodach X-men jest tak dużo, że łatwo się w tym wszystkim pogubić.
Niniejsza, trzecia część poradnika Jak zacząć czytać X-Menma za zadanie pomóc w czytaniu nowszych przygód mutantów wydanych po evencie „Avengers kontra X-Men”, a zatem od początku linii wydawniczej Marvel Now. Co prawda celem tej inicjatywy wydawniczej było umożliwienie startu nowym czytelnikom ale w przypadku mutantów nie jest to najlepszy moment na początek lektury. Po prostu komiksy o mutantach są ze sobą tak powiązane, że zawsze odwołują się do wcześniejszych wydarzeń, a już na początku serii z Marvel Now niejako „wskakujemy” w świat dotknięty konsekwencjami eventu „Avengers kontra X-Men” i wcześniejszych serii. Ponadto dwie najlepsze serie z tego okresu czyli „Wolverine i X-Men”Aarona i „Uncanny Avengers” Remendera swój początek miały wcześniej. Ponadto inne komiksy o X-Men z Marvel Now są dużo gorsze niż komiksy wcześniejsze.
Jeśli jesteś nowym czytelnikiem i chcesz zacząć czytać komiksy o X-Men, a nie lubisz starszych komiksów to zajrzyj do drugiej części poradnika Jak zacząć czytać X-Men – tam znajdziesz najlepszy moment na rozpoczęcie lektury nowszych przygód mutantów, a komiksy trzeciej części poradnika zacznij czytać jak już poznasz wszystko co opisałem w drugiej części.
MUTANCI W MARVEL NOW
Komiksy o mutantach z Marvel Now można podzielić na kilka grup:
– serie, które są kontynuacjami komiksów wcześniejszych: „Wolverine i X-Men” i „Uncanny Avengers” (jest to kontynuacja „Uncanny X-Men”) z eventem „Axis”,
– główne serie tego okresu: „All-New X-Men” i „Uncanny X-Men” oraz event „Bitwa Atomu” i crossover ze Strażnikami Galaktyki „Proces Jean Grey”,
– komiksy poświęcone ostatniemu okresowi życia Wolverina: „Wolverine: Trzy miesiące do śmierci” oraz „Śmierć Wolverina”,
– oraz serie przetłumaczone przez grupy translacyjne: „Savage Wolverine”, „Wolverine Vol. 5″, „Magneto” i „Amazing X-Men”.
Materiału jest całkiem sporo i jeśli ktoś nie może sobie pozwolić na zakup całości to najlepiej zrezygnować z obu serii Bendisa gdyż są one co najwyżej średnie (wszystkie recenzje i opinie są co tego zgodne). Co prawda „Uncanny X-Men” poświęcone jest dalszym losom Cyclopsa po wydarzeniach z eventu „Avengers kontra X-Men” ale nie jest to materiał niezbędny do lektury.
Bezpośrednio po evencie „Avengers kontra X-Men” należy przeczytać „Uncanny Avengers Tom 1: Czerwony cień” – co prawda komiks ma w tytule Avengers ale poświęcony jest dalszym losom mutantów po wojnie z Avengers, a tytułowi Uncanny Avengers stanowią połączenie grup X-Men i Avengers. W następnej kolejności należy przeczytać dwa pierwsze tomy serii „All-New X-Men” („Wczorajsi X-Men” i „Tu zostajemy”) oraz pierwszy zeszyt z tomu trzeciego. Potem czytamy „Uncanny X-Men Tom 1: Rewolucja”, „All-New X-Men Tom 3: Zagubieni” oraz „Uncanny X-Men Tom 2: Złamani”.
W tym miejscu najlepiej przeczytać 3 pierwsze tomy „Wolverine i X-Men” („Cyrk przybył do miasta”, „Szkoła przetrwania” i „Saga Helfire”) – co prawda chronologicznie akcja pierwszego tomu ma miejsce wcześniej ale wydaje mi się, że najlepiej przeczytać te trzy tomy razem w tym miejscu. Później czytamy mini-serię „Savage Wolverine” przetłumaczoną przez grupę Grumik.
Następnie radziłbym przeczytać kolejne trzy tomy serii „Uncanny Avengers”, czyli tom 2 („Bliźnięta Apokalipsy”), tom 3 („Czas na Ragnarok”) oraz tom 4 („Pomścić Ziemię”). Te trzy tomy stanowią jedną większą historię, która jest bardzo dobra i zdecydowanie warta uwagi. Co prawda chronologicznie należy umieścić te tomy trochę później ale wydaje mi się, że lepiej przeczytać je w tym miejscu.
No i nadszedł czas na lekturę niezłego eventu „Bitwa Atomu”, który łączy wątki serii „All-New X-Men”, „Uncanny X-Men” i „Wolverine i X-Men” oraz rozwija wątek podróży w czasie. Po „Bitwie Atomu” czytamy 4 tom „All-New X-Men” („Tak inni”) oraz 4 tom „Wolverine i X-Men” („Starzy kumple, nowi wrogowie”), który jest niestety tomem ostatnim (choć Jason Aaron napisał jeszcze pierwsze 6 zeszytów serii „Amazing X-Men”, którą można potraktować jako taki duchowy ciąg dalszy „Wolverine i X-Men”). Następnie należałoby by sięgnąć do serii „Wolverine Vol. 5″, którą zaczęła tłumaczyć nieistniejąca już grupa BlackSheepKomiksy. Niestety przetłumaczono tylko 4 zeszyty lecz stanowią one zamknięty wątek więc spokojnie można je przeczytać. Warto także wiedzieć, że pod koniec tej serii Wolverine stracił swój czynnik regenerujący.
Dalej czytamy trzeci tom „Uncanny Avengers” („Dobry, zły, Inhumans”), serię „All-New X-Factor” oraz sześć pierwszych zeszytów „Amazing X-Men” (obydwie serie przetłumaczyła grupa Grumik). Teraz należy przeczytać croosover „Strażników Galaktyki” i „All New X-Men” zatytułowany „Proces Jean Grey” (nie trzeba czytać serii „Strażników Galaktyki” żeby zrozumieć wątki poruszane w tym croosoverze). Bezpośrednio po „Procesie Jean Grey” czytamy 5 tom „All-New X-Men”(„Jeden z głowy”) oraz 8 zeszytów rewelacyjnej serii „Magneto” (od grupy Grumik). Teraz czytamy zeszyty 8-12 serii „Amazing X-Men” oraz „Uncanny X-Men” tom 4 („Uncanny X-Men kontra Shield”) i tom 5 („Mutant Omega”) oraz 6 tom „All-New X-Men”(„Przygoda w Świecie Ultimate”).
Kolejne komiksy, które należy przeczytać poświęcone są ostatnim dniom i śmierci Wolverine’a: zatem najpierw czytamy dwa bardzo fajne tomiki „Wolverine: Trzy miesiące do śmierci”, a potem tomik „Śmierć Wolverine’a” (sama historia jest nieco rozczarowująca ale biorąc pod uwagę jak ważne jest to wydarzenie to i tak warto ją przeczytać).
W tym miejscu ma miejsce bardzo fajny Event „Axis”, na który składa się następujące tomy: „Uncany Avengers Tom 5: Preludium do Axis”, „Avengers i X-Men: Axis”, „Axis: Carnage iHobgoblin” (świetne tie-iny i zdecydowanie najlepsza część tego eventu) oraz zeszyty 11-12 serii „Magneto”.
Kolejność czytania jest następująca:
– „Uncany Avengers Tom 5: Preludium do Axis” (na końcu tego tomiku znajduje się annual opowiadający inną zamkniętą historię więc można przeczytać go po lekturze całego eventu),
– „Avengers i X-Men: Axis” zeszyty 1-2,
– „Magneto” zeszyt 11,
– „Avengers i X-Men: Axis” zeszyt 3,
– „Magneto” zeszyt 12,
– „Axis Carnage” zeszyty 1-3,
– „Axis Hobgoblin” zeszyt 1,
– „Avengers i X-Men: Axis” zeszyty 4-5,
– „Axis Hobgoblin” zeszyty 2-3,
– „Avengers i X-Men: Axis” zeszyt 6-9.
Po „Axis” czytamy zeszyty 13-17 serii „Magneto”, zeszyty 15-19 serii „Amazing X-Men” oraz ostatnie tomy serii „Uncanny Avengers” („Kontrewolucjoniści”), „All-New X-Men” („Utopianie”) i „Uncanny X-Men” („Historie małe”). I teraz taka jedna mała uwaga: w skład ostatniego tomu „All-New X-Men”wchodzą dwa zeszyty należące do crossoveru „Czarny Wir”, którego Egmont nie wydał w całości. Co prawda kolejne dwa zeszyty „Czarnego Wiru” można znaleźć w ostatnim tomie „Strażników Galaktyki” ale to wciąż nie będzie całość (cały crossover liczy 13 zeszytów, a Egmont w sumie wydał 4) więc niestety ten wątek trzeba sobie po prostu odpuścić.
Na koniec należy przeczytać ostanie zeszyty serii „Magneto” i tu taka uwaga: akcja tych zeszytów ma miejsce podczas eventu „Tajne Wojny” gdy całe Multiversum umiera. Jak łatwo się domyślić w finale eventu Multiversum zostaje odrodzone więc nie trzeba czytać „Tajnych Wojen” by wiedzieć co dalej ale jakby kogoś zainteresował wątek umierającego Multiversum i chciałby go poznać to odsyłam do serii Avengers z Marvel Now (czyli runu Jonathana Hickamana) gdyż „Tajne Wojny” stanowią finał tego runu.
MUTANCI W MARVEL NOW 2.0
W ramach linii wydawniczej Marvel Now2.0 mamy dostępnych kilka serii całkiem fajnych serii:
– „Extraordinary X-Men” oraz event „Inhumans kontra X-Men” Jeffa Lemire’a to główna seria początkowej fazy Marvel Now2.0 (całkiem fajne i naprawdę dobrze się to czyta);
– „Astronishing X-Men” oraz „Phoenix Zmartwychwstanie: Powrót Jean Gray” to główne serie po evencie „Inhumans kontra X-Men” (nieco gorsze i strasznie nierówne tomy choć część z tego warto przeczytać);
– „Staruszek Logan” to poboczna seria o Loganie z alternatywnej przyszłości także autorstwa Lemire’a (seria jest znakomita i szczerze ją polecam);
– „All New Wolverine” to kolejna seria poboczna, tym razem poświęcona Laurze X-23 (znów bardzo fajna lektura warta przeczytania).
W jakiej kolejności czytać to wszystko? Na początek polecam lekturę rewelacyjnego oryginalnego „Staruszka Logana” Marka Millara, który pokazuję nam alternatywną przyszłość, z której pochodzi tytułowy staruszek. Następnie należy przejść do serii z Marvel Now2.0 chociaż tom pierwszy („Strefy Wojny”) to nie jest jeszcze run Lemire’a ale tie-in do eventu „Tajny Wojny”, który pokazuje w jaki sposób starszy Logan znalazł w głównej linii czasu Marvela. Potem czytamy tom drugi („Berserk”), który jest już początkiem runu Lemire’a.
Opcjonalnie można w tym miejscu poczytać serię o Inhumans by zapoznać się z drugą stroną konfliktu nadchodzącego eventu „Inhumans kontra X-Men” – na grupie GruMiK dostępne są dwa bardzo fajne projekty: „Inhuman v1” oraz „Uncanny Inhumans”, które szczerze polecam.
W następnej kolejności zalecałbym lekturę tomiku „Śmierć X”, który w doskonały sposób zarysowuje nam obecną sytuację Mutantów i napiętej sytuacji z Inhumans. Co prawda tom ten został wydany tuż przez eventem „Inhumans kontra X-Men”ale jego akcja ma miejsce dużo wcześniej więc myślę, że najlepiej przeczytać go w tym miejscu. Potem czytamy pierwszy tom serii „Extraordinary X-Men” („Przystań X”) oraz pierwszy tom serii „All New Wolverine” („Cztery siostry”).
Następnie polecam lekturę 2 i 3 tomu „Extraordinary X-Men”(„Wojna Apocalypse’a” i „Upadek królestw”) oraz drugi tom „All New Wolverine” („II Wojna Domowa”) – warto w tym miejscu wspomnieć, że tomik ten zawiera zeszyty będące tie-inami do eventu „II Wojna Domowa” ale ich akcja dzieje się na obrzeżach samego eventu więc można je właściwie czytać samodzielnie.
Z tie-inów do „II Wojny Domowej” polecam także lekturę tomiku „II Wojna Domowa: X-Men”, który bardziej skupia się na coraz bardziej napiętej relacji między Inhumans a Mutantami przez co stanowi lepszą podbudowę pod event „Inhumans kontra X-Men” niż tie-in do „II Wojny Domowej”. Jeśli jednak przy okazji ktoś chce przeczytać sam event „II Wojna Domowa” to jego opis znajduje się pod tym linkiem.
Następnie czas już przejść do eventu „Inhumans kontra X-Men”, którego tie-iny wchodzą w skład 4 tomu „Extraordinary X-Men”.
Kolejność czytania jest następująca:
– „Inhumans kontra X-Men” zeszyty 0-1;
– „Extraordinary X-Men Tom 4” zeszyt 17-18;
– „Inhumans kontra X-Men” zeszyty 2-5;
– „Extraordinary X-Men Tom 4” zeszyt 19;
– „Inhumans kontra X-Men” zeszyt 6;
– „Extraordinary X-Men Tom 4” zeszyt 20 i X-Men Prime 1.
Następnie kontynuujemy lekturę serii o starym Loganie i Laurze w takiej kolejności: 3 i 4 tom „Staruszka Logan” („Na granicy” i „Ostatni Ronin”), 3 tom „All New Wolverine” („Wróg publiczny II”), po czym 5 i 6 tom „Staruszka Logan” („Dawne strachy” i „Życia minione”) oraz 4 tom „All New Wolverine”(„Odporna”).
W tym miejscu należy przeczytać dwa pierwsze tomy „Astronishing X-Men” („Życie X” oraz „Człowiek zwany X”) stanowiące taki mini run Charlesa Soule’a o powrocie jednej bardzo ważnej postaci dla mutantów (czyta się to bardzo fajnie choć końcówka jest już nieco przekombinowana. Potem czytamy bardzo fajny tomik „Phoenix Zmartwychwstanie: Powrót Jean Gray”, w którym, jak łatwo się domyślić, powraca Jean Gray.
Na zakończenie czytamy 5 i 6 tom „All New Wolverine” („Sieroty X” i „Staruszka Laura”) oraz opcjonalnie 3 tom „Astronishing X-Men” („Dopóki starczy tchu„) – pisze opcjonalnie ponieważ tomik nie jest zbyt dobrą lekturą, a także pisze go już inny autor więc przy ograniczonych funduszach można zrezygnować z jego zakupu.
MUTANCI W MARVEL FRESH:
PRZED RUNEM HICKMANA
W przypadku komiksów o mutantach początkowa faza linii wydawniczej Fresh Start (w Polsce Marvel Fresh) to kilka pojedynczych historii oraz jedna większa seria – generalnie widać, że ten okres to takie trochę „sprzątanie” po wcześniejszych seriach i przygotowywanie gruntu pod kolejny wielki run, który w tym czasie przygotowywał kolejny scenarzysta głównych serii o mutantach Jonathan Hickman.
Jednak zanim zaczął się wielki run ukazało się kilka innych komiksów, które głównie wydał Egmont (poza jedną pozycją):
– „X-Men: Czerwoni” to trochę większa mini-seria zebrana w jednym grubym tomie, która poświęcona jest wątkowi odrodzonej Jean Gray – seria ta jest naprawdę znakomita i w większości chwalona więc zdecydowanie warta ją sprawdzić.
– „Powrót Wolverine’a” to dojść średnia mini-seria pokazująca jak Wolverin powrócił do głównego świata Marvela – jeśli kogoś interesuje ten wątek to może ją przeczytać w tym miejscu,
– „X-Terminacja” to kolejna średnia mini-seria, tym razem poświęcona zamknięciu wątku mutantów przybyłych z przeszłości na początku Marvel Now – jak ktoś chce wiedzieć w jaki sposób oryginalna piątka X-Men wróciła do swoich czasów to może tą serię sprawdzić gdyż całość czyta się całkiem przyjemnie.
– „Wolverine: Długa noc” to tom wydany w ramach Carrefourowej kolekcji Ciemna Strona Marvela, który oprócz dłuższej, tytułowej historii zawiera dwie krótsze. Biorąc pod uwagę niską cenę tego wydania oraz fakt, że całkiem nieźle czyta się te historie to warto kupić ten tomik.
– „Uncanny X-Men” to naprawdę fajna większa seria z tego okresu wydana w dwóch grubych tomach („Upadek X-Men” oraz „Cyclops i Wolverine”), a pomiędzy tymi tomami należy przeczytać „Uncanny X-Men Vol.5 Annual”, który przetłumaczyła grupa TKT translations. Drugi tom w bardzo fajny sposób pokazuje jak pomiędzy Cyclopsem i Wolverinem odbudowuje się relacja przyjaźni, a przetłumaczony przez TKT Annual wyjaśnia w jaki sposób Cyclops wrócił do życia.
RUN JONATHANA HICKMANA
ORAZ ERA KRAKOAŃSKA
Dawno nie było tak dobrze przyjętego i chwalonego runu o mutantach jak ten napisany niedawno przez Jonathana Hickmana. Ponadto run ten jest skonstruowany w ten sposób, że jest świetnym momentem na rozpoczęcie lektury najnowszych komiksów o mutantach przez nowych czytelników. Egmont obecnie jest w trakcie wydawania tego runu i innych komiksów z tego okresu.
Erę Hickmana otwiera znakomity, gruby tom „Ród X/Potęgi X”, który można potraktować jako taki rozbudowany wstęp do całego runu i ustawienia pionków na planszy całkowicie nowej sytuacji dla mutantów jaką kreuję Hickman w swoim runie, a którą jest założenie przez mutantów swojego państwa na Krakoi.
W erze Krakoańskiej Egmont wydaje kilka regularnych serii oraz jeden pojedynczy tom:
– „X-Men” to główna seria z tego okresu, pisana przez Jonathana Hickmana, przedstawiająca dalszy etap kształtowania państwa mutantów na Krakoi. Seria ta jest podstawą runu Hickmana więc zdecydowanie warto do niej sięgnąć ale w tym miejscu należy przeczytać tylko tom pierwszy.
– „New Mutants” to cieniutki tomik zbierający zaledwie 4 zeszyty tej serii, które napisał Hickmana. Tomik ten przedstawia komediowe przygody tytułowych Nowych Mutantów w Kosmosie i w żaden sposób nie wpływa na główną linię fabularną tego okresu. Jeśli lubisz takie komediowe, luźne historyjki to przeczytaj ten tom, a w przeciwnym wypadku go pomiń.
– „Marauders” to bardziej przygodowa seria, pisana przez Gerrego Duggana, opisująca przygody Kate Pryde oraz bardzo ciekawe rozgrywki wewnątrz Hellfire Club pomiędzy Emmą Frost a Sebastianem Shawem. Nie jest to komiks wybitny ale czyta się go bardzo przyjemnie i całkiem nieźle przedstawia kulisy powstawania państwa mutantów.
– „Wolverine” to solowe przygody Wolverina pisane przez Benjamina Percy’ego, które są raczej średnie – nie czyta się tego źle ale też nic się nie stanie jeśli się ten tomik ominie (choć fani Wolverina raczej do niego sięgną).
Pierwszy etap tego runu, a więc następstwa wydarzeń przedstawionych w komiksie „Ród X/Potęgi X”, nazywa się Świt X, a w skład tego okresu wchodzą następujące tomy: „Świt X: X-Men Tom 1 i 2” (na razie czytamy tylko tom 1),„Świt X: New Mutants”, „Świt X: Marauders” oraz „Świt X: Wolverine”.
W tym okresie świat Marvela dotknął wielki event „Empireum” (wydany przez Egmont w bardzo grubym tomie), a dwa zeszytów z 2 tomu „Świt X: X-Men” stanowią tie-iny do tego eventu. Ponadto Egmont wydał tomik „Empireum: X-Men” będący w całości tie-inem do tego eventu. Jednak sam event w żaden sposób nie wpływa na na losy mutantów, a wspomniane wyżej tie-iny śmiało można czytać samodzielnie więc jeśli nie interesuje Cię „Empireum” to śmiało możesz ten event pominąć – w takim przypadku w tym miejscu należy w całości przeczytać 2 tom „Świt X: X-Men” oraz tomik „Empireum: X-Men”.
Jeśli jednak chcesz dodatkowo przeczytać „Empireum” to przed jego lekturą należy przeczytać początek 2 tomu „Świt X: X-Men” (do zeszytu X-Men Vol. 5 #11 ).
Kolejność czytania „Empireum” z tie-inami jest następująca (uwzględniłem także tie-iny, które ukazały się w ramach innych serii wydawanych przez Egmont – dla osób czytając te serie):
– zeszyty Incoming!, Road to Empyre: The Kree/Skrull War, Empyre: Avengers #0, Empyre: Fantastic Four #0 i Empyre #1-3 z tomu „Empireum”,
– zeszyt X-Men Vol. 5 #10 z 2 tomu „Świt X: X-Men”,
– opcjonalnie zeszyt „Empyre: Savage Avengers” z 2 tomu „Savage Avengers” (jeśli czytacie tą serię),
– tomik „Empireum: X-Men”,
– zeszyty Empyre #4-6 z tomu „Empireum”,
– zeszyt X-Men Vol. 5 #11 z 2 tomu „Świt X: X-Men”,
– zeszyty Guardians of the Galaxy Vol. 6 #6-8 z 2 tomu „Strażników Galaktyki” Ala Ewinga (jeśli czytacie tą serię),
– zeszyty Empyre Aftermath: Avengers i Empyre Fallout: Fantastic Four z tomu „Empireum”,
– zeszyt Web of Venom: Empyre’s End z 4 tomu „Venoma” Donnego Catesa (jeśli czytacie tą serię).
Po zakończeniu „Empireum” czytamy resztę zeszytów z 2 tomu „Świt X: X-Men” po czym przechodzimy do wielkiego crossoveru „X-Mieczy”, który kończy okres Świt X. Egmont wydał „X-Mieczy” w dwóch grubych tomach.
Po Świcie X ma miejsce okres nazwany Rządy X, – na ten okres składają się następujące komiksy: 2 tomy „Rządy X: X-Men″, 2 tomy „Rządy X: Wolverine″ , jeden gruby tom „Rządy X: Marauders”, a także crossover „Rządy X: Hellfire Gala”.
Kolejność czytania komiksów z tego okresu jest następująca:
– „Rządy X: X-Men Tom1″,
– „Rządy X: Wolverine Tom 1″,
– „Rządy X: Marauders” – zeszyty 16-20,
– „Rządy X: Hellfire Gala”,
– „Rządy X: X-Men Tom1″,
– „Rządy X: Wolverine Tom 2″,
– „Rządy X: Marauders” – zeszyty 22-27,
Zakończenie Rządów X stanowi event Inferno, na który składa się tomik „Inferno” oraz „Wolverine: X żywotów/X śmierci” (event ten otwiera kolejny okres zatytułowany Przeznaczenie X).
